Suplementy i leki – niebezpieczne połączenia
Suplementy diety kupuje się w Polsce bez recepty, w aptekach, drogeriach i sklepach internetowych. Łatwo więc zapomnieć, że wiele z nich zawiera substancje aktywne biologicznie, zdolne zmieniać działanie leków. Redakcja zebrała najlepiej udokumentowane interakcje, o których powinna wiedzieć każda osoba łącząca suplementy z farmakoterapią.
Dlaczego suplement może wpływać na lek
Interakcje dzieli się zwykle na farmakokinetyczne i farmakodynamiczne. Pierwsze dotyczą tego, co organizm robi z lekiem: wchłaniania, przemian w wątrobie i wydalania. Drugie – tego, co lek robi z organizmem, gdy suplement nasila lub osłabia ten sam efekt.
Najważniejszym „węzłem” interakcji farmakokinetycznych jest układ enzymów cytochromu P450 w wątrobie i jelitach, zwłaszcza izoforma CYP3A4, oraz białko transportowe P-glikoproteina. Niektóre składniki roślinne indukują te systemy, przyspieszając rozkład leku, inne je hamują, powodując jego kumulację.
Drugą częstą przyczyną są interakcje w przewodzie pokarmowym. Jony wapnia, magnezu, żelaza czy cynku mogą tworzyć z niektórymi lekami nierozpuszczalne kompleksy i zmniejszać ich wchłanianie nawet o kilkadziesiąt procent.
W Polsce suplementy nie przechodzą procedury rejestracji jak leki – producent jedynie zgłasza produkt do Głównego Inspektoratu Sanitarnego. Ulotka nie musi więc zawierać informacji o interakcjach, a odpowiedzialność za ich sprawdzenie spada w praktyce na konsumenta, lekarza i farmaceutę.
Dziurawiec – rekordzista interakcji
Ziele dziurawca, popularne w preparatach „na nastrój” i trawienie, jest silnym induktorem CYP3A4 i P-glikoproteiny. W badaniach klinicznych obniżał stężenie wielu leków w stopniu istotnym klinicznie.
Opisano spadek skuteczności doustnej antykoncepcji hormonalnej z niezaplanowanymi ciążami, obniżenie stężeń cyklosporyny u pacjentów po przeszczepach z ryzykiem odrzucenia narządu, a także osłabienie działania niektórych leków przeciwzakrzepowych, przeciwwirusowych i cytostatyków.
Dziurawiec ma też działanie serotoninergiczne. Połączony z lekami przeciwdepresyjnymi z grupy SSRI, tramadolem czy tryptanami może przyczynić się do zespołu serotoninowego – stanu z pobudzeniem, gorączką, drżeniem i zaburzeniami krążenia.
Właśnie dlatego dziurawiec jest często podawany jako modelowy przykład tego, że „naturalny” nie znaczy „obojętny”.
Najczęstsze ryzykowne połączenia
Poniższa tabela zbiera interakcje dobrze opisane w literaturze i charakterystykach produktów leczniczych. Nie jest to lista wyczerpująca, ale obejmuje połączenia spotykane także wśród osób aktywnych fizycznie.
| Suplement / produkt | Lek lub grupa leków | Możliwy skutek |
|---|---|---|
| Witamina K (także w zielonych koktajlach) | Warfaryna, acenokumarol | Osłabienie działania przeciwzakrzepowego |
| Kwasy omega-3 w dużych dawkach, miłorząb, czosnek w ekstraktach | Leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe | Możliwe zwiększenie ryzyka krwawień |
| Wapń, magnez, żelazo, cynk | Tetracykliny, fluorochinolony, lewotyroksyna, bisfosfoniany | Zmniejszone wchłanianie leku |
| Sok grejpfrutowy | Niektóre statyny, blokery kanału wapniowego | Wzrost stężenia leku i działań niepożądanych |
| Potas, sole potasowe | Inhibitory ACE, sartany, spironolakton | Hiperkaliemia |
| Kofeina, synefryna w „spalaczach” | Leki na nadciśnienie, niektóre leki przeciwdepresyjne, stymulanty | Wzrost ciśnienia, tachykardia |
| Melatonina | Leki uspokajające, alkohol | Nasilenie senności |
Szczególną kategorią są preparaty przedtreningowe i „termogeniki”. Łączą kilka stymulantów w jednej porcji, a dodatkowo bywają przyjmowane z kawą i napojami energetycznymi. U osoby leczącej się na nadciśnienie, arytmię czy ADHD takie połączenie może być niebezpieczne.
Warto pamiętać o odstępie czasowym przy minerałach. W wielu przypadkach wystarczy przyjąć lek i suplement w odstępie kilku godzin, ale dokładne zalecenie zależy od konkretnego preparatu i powinno pochodzić z ulotki leku lub od farmaceuty.
Grupy szczególnego ryzyka
Ryzyko interakcji rośnie wraz z liczbą przyjmowanych preparatów. Osoby starsze, przewlekle chore i stosujące kilka leków jednocześnie są najbardziej narażone, ale problem dotyczy także młodych sportowców, którzy przyjmują po kilka suplementów dziennie.
Do grup szczególnej ostrożności należą kobiety w ciąży i karmiące, pacjenci po przeszczepach, osoby leczone przeciwzakrzepowo, chorzy na padaczkę, depresję, choroby tarczycy, nerek i wątroby, a także pacjenci onkologiczni w trakcie chemioterapii.
Osobny problem stanowią produkty zanieczyszczone lub fałszowane. Analizy prowadzone w różnych krajach, w tym ostrzeżenia publikowane przez amerykańską FDA, wielokrotnie wykazywały obecność niedeklarowanych substancji leczniczych w suplementach na odchudzanie, potencję czy „masę mięśniową”. Takie ukryte składniki mogą wchodzić w interakcje, o których nikt nie wie.
Jak bezpiecznie łączyć suplementy z lekami
Najprostsza zasada brzmi: lekarz i farmaceuta powinni znać pełną listę tego, co przyjmujesz – także „tylko witaminy” i zioła. W polskich aptekach farmaceuta może sprawdzić interakcje w programach bazodanowych, a od kilku lat rozwijana jest także usługa przeglądów lekowych.
- Prowadź aktualną listę leków i suplementów z dawkami.
- Wprowadzaj nowe preparaty pojedynczo, aby móc ocenić ich działanie.
- Sprawdzaj w ulotce leku informacje o pokarmach i suplementach.
- Zachowuj zalecane odstępy między lekami a minerałami.
- Unikaj produktów o niejasnym składzie i nieznanym pochodzeniu.
- Przed planowanym zabiegiem poinformuj lekarza o suplementach wpływających na krzepliwość.
Jeżeli po włączeniu nowego suplementu pojawią się niepokojące objawy – kołatanie serca, krwawienia, nietypowe siniaki, silna senność, wysypka – należy go odstawić i skontaktować się z lekarzem. Działania niepożądane można też zgłosić do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych.
Wnioski redakcji
Suplementy diety mogą istotnie zmieniać działanie leków – osłabiać je, nasilać lub zwiększać ryzyko działań niepożądanych. Najlepiej udokumentowane przykłady to dziurawiec, witamina K przy lekach przeciwkrzepliwych, minerały przy antybiotykach i lewotyroksynie oraz stymulanty przy chorobach układu krążenia.
Bezpieczeństwo nie wymaga rezygnacji z suplementów, ale wymaga wiedzy i komunikacji z personelem medycznym. Krótka rozmowa z farmaceutą często wystarcza, by uniknąć poważnego problemu.
Zachęcamy do lektury naszych artykułów o bezpieczeństwie preparatów przedtreningowych, o tym, jak czytać etykiety suplementów, oraz o witaminie D i wapniu u osób aktywnych.
Bibliografia
- Izzo AA, Ernst E. Interactions between herbal medicines and prescribed drugs: an updated systematic review. Drugs. 2009;69(13):1777–1798.
- Markowitz JS, Donovan JL, DeVane CL, et al. Effect of St John's wort on drug metabolism by induction of cytochrome P450 3A4 enzyme. JAMA. 2003;290(11):1500–1504.
- Bailey DG, Dresser G, Arnold JMO. Grapefruit-medication interactions: forbidden fruit or avoidable consequences? CMAJ. 2013;185(4):309–316.
- Holbrook AM, Pereira JA, Labiris R, et al. Systematic overview of warfarin and its drug and food interactions. Arch Intern Med. 2005;165(10):1095–1106.
- Cohen PA. Hazards of hindsight – monitoring the safety of nutritional supplements. N Engl J Med. 2014;370(14):1277–1280.
- Tachjian A, Maria V, Jahangir A. Use of herbal products and potential interactions in patients with cardiovascular diseases. J Am Coll Cardiol. 2010;55(6):515–525.
- https://masamusculo.com/
